سیاست‌های هوش مصنوعی
1. اصول بنیادین و چارچوب کلی
1. ماشین نویسنده نیست: هوش مصنوعی صلاحیت اخلاقی و حقوقی لازم برای درج در اسامی نویسندگان را ندارد. زیرا توانایی پذیرش مسئولیت اخلاقی و حقوقی اثر را ندارند.
2. شفافیت شرط اول است: هرگونه استفاده از هوش مصنوعی در نگارش، ویرایش یا تحلیل داده باید با ذکر نام ابزار، نسخه، تاریخ استفاده و هدف به‌کارگیری در مقاله افشا شود.
3. مسئولیت با انسان است: مدل‌های مختلف هوش مصنوعی صرفاً یک ابزار کمکی برای افزایش کیفیت، دقت و سرعت پژوهش است. این فناوری به‌هیچ‌وجه جایگزین تفکر نقادانه، خلاقیت، تحلیل علمی و قضاوت انسانی نمی‌شود. بنابراین، ارسال مقالاتی که محتوای آن توسط هوش ماشینی تولید شده، بدون صحت‌سنجی، ارزیابی و بازبینی دقیق مسئولیت کامل صحت علمی و اخلاقی محتوا بر عهده کاربر انسانی است.
4. محرمانگی خط قرمز است: بارگذاری مقالات چاپ‌نشده یا داده‌های خام که بعضا حاوی اطلاعات شخصی و حساس شرکت‌کنندگان است، در پلتفرم‌های عمومی هوش مصنوعی (توسط نویسنده یا داور) ممنوع است.
5. ارزیابی انسانی اصل است: داوری و تصمیم‌گیری نهایی صرفاً توسط داوران و دبیران انسانی انجام می‌پذیرد.
2. وظایف و تعهدات نویسندگان
- دایره کاربرد مجاز: نویسندگان مجازند از هوش مصنوعی صرفاً برای بهبود روان‌سازی، ویرایش زبانی متنی که خود نگاشته‌اند، ایده‌پردازی اولیه، خلاصه‌سازی ادبیات پژوهش و کمک به کدنویسی (تحت نظارت و بازنگری کامل خود) استفاده کنند.
- خوداظهاری و افشای استفاده از هوش مصنوعی: نویسندگان موظف‌اند جزئیات استفاده از ابزار را در بخش روش‌شناسی یا در یک بیانیه مجزا همراه با مقاله گزارش کنند.
- ارجاع‌دهی استاندارد: در صورت اقتباس ایده یا استفاده از ابزار، ارجاع‌دهی درون‌متنی و در فهرست منابع باید طبق استانداردهای علمی (مانند APA) انجام شود. نمونه ارجاع درون‌متنی (OpenAI, 2024) و نمونه فهرست منابع:
OpenAI. (2024). ChatGPT (Version 4) [Large language model]. https://chat.openai.com
- منع تصویرسازی و داده‌سازی ساختگی: ساخت داده یا نتایج تجربی، دستکاری داده‌ها، ایجاد ارجاعات و منابع غیرواقعی، و ساخت تصاویر یا نمودارهای جعلی با هوش مصنوعی مصداق صریح سوءرفتار پژوهشی محسوب می‌شود.
3. وظایف و الزامات داوران همتا
- حفظ محرمانگی مقالات: داوران به هیچ عنوان مجاز نیستند متن مقاله ارسالی، جداول یا خلاصه آن را در پلتفرم‌های عمومی هوش مصنوعی بارگذاری نمایند، چراکه این امر نقض حریم محرمانگی و مغایر را صیانت از حریم مالکیت فکری نویسنده است.
- ارزیابی و قضاوت مستقل انسانی: داوران نباید نگارش گزارش داوری یا تصمیم‌گیری در خصوص کیفیت مقاله را به هوش مصنوعی واگذار کنند؛ قضاوت علمی و ارزیابی نقادانه باید مستقیماً توسط داور انسانی انجام شود.
- نظارت بر افشای نویسنده: داوران لازم است بررسی کنند که آیا نویسنده استفاده از هوش مصنوعی را در مقاله شفاف‌سازی کرده است یا خیر.
4. وظایف و الزامات هیأت تحریریه نشریه
- اصالت تصمیم‌گیری: گروه دبیران نشریه نباید تصمیم‌گیری نهایی در خصوص پذیرش یا رد مقالات، تحلیل علمی یا نگارش پیش‌نویس ارزیابی را به ابزارهای هوش مصنوعی بسپارند.
- حفاظت از فایل‌های نشریه: بارگذاری فایل‌های ارسالی نویسندگان در سامانه‌های هوش مصنوعی آنلاین جهت بررسی یا خلاصه‌سازی توسط دفتر نشریه ممنوع است.
- ارزیابی و حق دفاع منصفانه: در صورت استفاده از نرم‌افزارهای نظارتی و تشخیص متن هوش مصنوعی (AI Detectors)، خروجی نرم‌افزار به تنهایی مبنای قطعی اثبات تخلف نیست و نشریه ملزم به بررسی جامع شواهد و اعطای حق دفاع به نویسنده است.
