همسانی و ناهمسانی تجربه‌های زنان شاغل در بنگاه‌های تولیدی (مورد مطالعه: شهرک صنعتی خیرآباد ورامین)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: در دوران معاصر، حضور زنان در بازار کار و به‌ویژه فعالیت‌های تولیدی افزایش چشمگیری یافته است. این در حالی است که ابعاد مختلف نابرابری‌ها و چالش‌های شغلی در محیط‌های کاری برای زنان شاغل جریان دارد. هدف مطالعه حاضر، واکاوی تجربه‌های اشتغال زنان در کارخانه‌ها و کارگاه‌های تولیدی است.
 
روش و داده‌ها: در این راستا، روش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی به‌‌کار گرفته ‌شده و داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ زن شاغل گردآوری شده‌اند. مصاحبه‌ها تا زمان اشباع نظری ادامه پیدا کرد. تحلیل داده‌ها به شیوه تحلیل مضمون و با استفاده از روش کلایزی صورت‌گرفته است.
 
یافته‌ها: یافته‌ها بر چهار مضمون اصلی متمرکز است: 1) تجربه تبعیض و عدم تبعیض در دستمزد، 2) انواع خشونت، 3) بهره‌کشی و 4) مواجهه با بیگانگی. زنان با چالش‌هایی نظیر تبعیض مزدی، تجربه انواع خشونت (روانی، کلامی و جنسی، جسمی و شرایط نامناسب محیط کار)، شرایط نامناسب محیط کار، بهره‌کشی و بیگانگی نسبت به کار و همکاران مواجه‌اند. تفاوت چشمگیر میان تجربه زنان در کارخانه‌ها و کارگاه‌ها مشاهده شد؛ کارخانه‌ها ساختار رسمی‌تر و نظارت قانونی بیشتری دارند، درحالی‌که کارگاه‌ها محیطی غیررسمی با شفافیت پایین در پرداخت و وابستگی به روابط شخصی هستند که تبعیض جنسیتی در آن‌ها شدیدتر است.
 
بحث و نتیجه‌گیری: براساس نتایج، تفاوت میان محیط‌های کارگاهی و کارخانه‌ای منجر به شکل‌گیری تجربه‌های شغلی متنوعی در میان زنان شده است. درحالی‌که بخشی از مشارکت‌کنندگان تبعیض مزدی یا بیگانگی شغلی را گزارش نکرده‌اند، تجربه بهره‌کشی به‌عنوان یک مؤلفه مشترک در میان آنان مطرح بود.
 
پیام اصلی: تجربه شغلی زنان در بنگاه‌های تولیدی تحت تأثیر ساختار سازمانی است؛ کارخانه‌ها با نظارت رسمی‌تر چالش‌ها را کاهش می‌دهند، درحالی‌که کارگاه‌ها به دلیل روابط غیررسمی و کمبود شفافیت، تبعیض مزدی و بهره‌کشی بیشتری را تجربه می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Homogeneity and Heterogeneity in the Workplace Experiences of Employed Women in Manufacturing Firms: The Case of Kheyrabad Industrial Town of Varamin, Iran

نویسندگان [English]

  • Mahsa HadavandKhani 1
  • Hamzeh Nozari 2
  • Alireza Karimi 2
1 MA in Sociology, Faculty of Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Sociology, Faculty of Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Background and Aim: In the contemporary era, the participation of women in the labor market, particularly within manufacturing sectors, has increased significantly. Concurrently, various dimensions of workplace inequalities and professional challenges persist for female workers. This study aims to explore the employment experiences of women within manufacturing factories and workshops.
 
Data and Method: A qualitative approach using descriptive phenomenology was adopted for this study. Data were gathered through semi-structured interviews with 14 female workers, continuing until theoretical saturation was achieved. The collected data were analysed using thematic analysis and Colaizzi’s method.
 
Findings: The findings focus on four main themes: 1) experiences of wage discrimination and non-discrimination, 2) types of violence, 3) exploitation, and 4) alienation. Female workers face unique challenges, which include wage disparities, various forms of violence (psychological, verbal, sexual, physical, and hazardous working conditions), exploitation, and a sense of alienation from both their work and colleagues. A pronounced divergence was observed in women’s experiences between large factories and small workshops. Factories tend to have a more formalised structured environment with greater regulatory oversight, while workshops often reflect informal settings characterized by low payroll transparency, dependence on personal networks, and more severe gender discrimination.
 
Conclusion: The findings indicate that structural differences between workshop and factory settings shape diverse occupational experiences for women. While some participants reported no wage discrimination or job alienation, the experience of exploitation emerged as a pervasive, shared phenomenon across both settings.
 
Key Message: Women's occupational experiences in manufacturing enterprises are deeply shaped by organizational structures; while factories with more formal oversight reduce workplace challenges, workshops—due to informal relationships and a lack of transparency—exhibit higher wage discrimination and exploitation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Private Enterprises
  • Lived Experience
  • Workplace Challenges
  • Employed Women
  • Kheirabad Industrial Park

مراجع

ابوت، پاملا؛ والاس، کلر. (۱۳۸۱). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی: نگرش‌های فمینیستی. (مریم خراسانی و حمید احمدی، مترجم). تهران: دنیای مادر
برادران، مراد؛ جوادی، علی‌محمد؛ یاوری، خدیجه. (۱۴۰۲). چالش‌های اجتماعی و فرهنگی زنان شاغل: شرایط، راهبردها و پیامدها (مورد مطالعه: معلمان زن شهر گلپایگان). مسائل اجتماعی ایران، ۱۴(۱)، ۳۵–۵۹. http://dx.doi.org/10.61186/jspi.14.1.35 
بشیری، یاسر؛ کوهی، شیوا. (۱۳۹۶). بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر خشونت روانی علیه زنان، مطالعه موردی شهر سنندج. مقاله ارائه شده در اولین کنفرانس بین‌المللی فرهنگ، آسیب‌شناسی روانی و تربیت، تهران. https://civilica.com/doc/649426 
جواهری، فاطمه؛ سراج‌زاده، سیدحسی؛ رحمانی، ریتا. (۱۳۸۹). تحلیل اثرات اشتغال زنان بر کیفیت زندگی آنان (مطالعه‌ی موردی: زنان شاغل در وزارت جهاد کشاورزی). زن در توسعه و سیاست، ۸(۲)، ۱۴۳–۱۶۲. https://jwdp.ut.ac.ir/article_20840.html 
ریاحی، محمداسماعیل؛ پورالماسی، خدیجه. (۱۳۹۸). بررسی جامعه‌شناختی تجربه مزاحمت جنسی زنان در محیط کار (آزمون تجربی نظریه فعالیت‌های روزمره). رفاه اجتماعی، ۱۹(۷۲)، 91-130. http://dx.doi.org/10.29252/refahj.19.72.91 
رازقی نصرآباد، حجیه بی‌بی؛ حسینی، زینب. (1398). مطالعه تجربه ایفای هم‌زمان نقش شغلی-خانوادگی در ماداران شاغل دارای فرزند خردسال. جامعه‌شناسی کاربردی، 30(3)، 109-134. https://doi.org/10.22108/jas.2019.113958.1549 
ساروخانی، باقر. (۱۳۷۰). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده. سروش.
ساعی‌ارسی، ایرج؛ نیک‌نژاد، زهرا. (1389). سهم کار خانگی زنان در فرایند برنامه‌ریزی‌های توسعه. علوم رفتاری، 2(4)، 33-56. https://sid.ir/paper/190505/fa 
صادقی فسایی، سهیلا؛ لاریجانی، مهسا. (۱۳۹۲). آزار جنسی در محیط کار تهدیدی بر امنیت اجتماعی. مطالعات اجتماعی ایران، ۷(۲)، 87-111. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20083653.1392.7.2.4.5 
درویشی فرد، علی‌اصغر؛ جسک، میترا؛ فیضی‌پور، خدیجه. (۱۳۹4). تجربه زیسته زنان شاغل در کارگاه‌های تولیدی. پژوهش‌نامه مددکاری اجتماعی، ۲(۵)، 77-108. https://doi.org/10.22054/rjsw.2015.7577 
دلداده آرانی، فاطمه؛ داودی، سیدمحمدرضا. (۱۴۰۰). شناسایی چالش‌های پیش‌روی زنان شاغل در حوزه صنعت؛ مطالعه موردی زنان شهرک‌های صنعتی آران و بیدگل. تعالی منابع انسانی، ۲(۲)، ۴۱–۶۵. https://sanad.iau.ir/Journal/ehr/Article/926890 
قتولی، زینب؛ ترکمان، فرح؛ شکربیگی، عالیه. (۱۴۰۱). چالش‌های کیفیت اجرای قوانین حمایتی اشتغال زنان (مورد مطالعه: پرونده‌های شکایات زنان شاغل در ادارات تعاون، کار و رفاه اجتماعی شهر تهران). علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۹(4)، 55-82. https://doi.org/10.22067/social.2023.77254.119 
کار، مهرانگیز. (۱۳۷۳). زنان در بازار کار ایران. انتشارات روشنگران. 
کشاورز حداد، غلامرضا؛ علویان قوانینی، آرش. (۱۳۹۱). شکاف جنسیتی دستمزد در مناطق شهری ایران. پژوهش‌های اقتصادی ایران، ۱۷(۵۳)، ۱۰۱–۱۳۳. https://ijer.atu.ac.ir/article_2776.html 
کوهپایی، علیرضا؛ خندان، محمد؛ عرب، زهرا؛ مبینی‌زاده، وجیهه؛ مومنیان، سمیه. (1394). بررسی وضعیت سلامت روان زنان شاغل در صنایع استان قم در سال 1393: فرصت‌ها و چالش‌ها، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، 14(8)، 691-700. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17353165.1394.14.8.7.9 
مارکس، کارل. (۱۳۸۱). دست‌نوشته‌های اقتصادی و فلسفی ۱۸۴۴. (حسن مرتضوی، ترجمه). تهران: آگاه.
مظهری، محمد. (۱۳98). بررسی حقوقی حمایت از زنان کارگر در مقابل خشونت در محیط کار. پژوهش‌نامه زنان، ۱۰(۳)، ۹۹–۱۲۲. https://doi.org/10.30465/ws.2019.4470
 مطیع حق‌شناس، نادر، (1403). عوامل و بسترهای پایین بودن نرخ مشارکت اقتصادی زنان ایران، تداوم و تغییر اجتماعی، 3(1)، 203-234. https://doi.org/10.22034/jscc.2024.20659.1088 
نظری‌آزاد، معصومه؛ طالب‌پور، اکبر؛ کاشانی، مجید. (۱۳۹۸). تحلیل جامعه‌شناختی از نابرابری جنسیتی در ورزش (از منظر زنان ورزشکار قهرمان ملی). زن و جامعه، ۱۰(۴۰)، 289-316. https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_3879.html 
نوروزی، لادن. (۱۳۸۳). تفاوت‌های جنسیتی در ساختار شغلی. پژوهش زنان، ۲(۱)، ۱۶۵–۱۷۸. https://jwdp.ut.ac.ir/article_13278.html 
نوذری، حمزه. (۱۳۹۶). تحلیل تجربه و درک کارگران از شرایط کاری: دلایل و پیامدها (مورد مطالعه: کارگران بنگاه‌‌های تولیدی پوشاک کرج). برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، ۸(۳۱)، 231-262. https://doi.org/10.22054/qjsd.2017.8254 
نوذری، حمزه. (۱۳۹۷). مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی کار و شغل. انتشارات دانشگاه خوارزمی.
Abbott, P., & Wallace, C. (2002). An introduction to sociology: Feminist perspectives (M. Khorasani & H. Ahmadi, Trans.). Donyaye Madar. [In Persian].
Al-Asfour, A., Tlaiss, H. A., Khan, S. A., & Rajasekar, J. (2017). Saudi women’s work challenges and barriers to career advancement. Career Development International, 22(2), 184–199. https://doi.org/10.1108/CDI-11-2016-0200
Avais, M. A., Wassan, A. A., & Shah, S. (2014). A case study on problems of working women in city Sukkur. Academic Research International, 5(2), 325–333. https://www.researchgate.net/publication/312628495
Bagilhole, B. (2002). Women in non-traditional occupations: Challenging men. Palgrave Macmillan.
Baradaran, M., Javadi, A., & Yavari, K. (2023). Social and cultural challenges of working women: Conditions, strategies and consequences (Case of study: Female teachers of Golpayegan city). Social Problems of Iran, 14(1), 35–59. [In Persian]. https://doi.org/10.61186/jspi.14.1.35 
Bashiri, Y., & Koohi, Sh. (2017, March). A study of socio-cultural factors affecting psychological violence against women: Case study of Sanandaj [Conference presentation]. 1st International Conference on Culture, Psychological Pathology and Education, Tehran, Iran. [In Persian]. https://civilica.com/doc/649426 
DarvishiFard, A. A., Jask, M., & FeiziPoor, Kh. (2017). Employed women’s experience working in manufacturing workshops. Journal of Social Work Research, 2(5), 77–108. [In Persian]. https://doi.org/10.22054/rjsw.2015.7577 
Deldadeh Arani, F., & Davoodi, S. M. R. (2021). Identify the challenges facing women working in industry: Case study of women working in Aran and Bidgol industrial towns. Human Resource Excellence, 2(2), 41–65. [In Persian]. https://civilica.com/doc/1581624 
Fawzi, I. L. (2018). Work-family balance: A dilemma for women workers in the manufacturing industry (case study at PT. Bintang, Tangerang City, Banten). In S. Adi & S. Achwan (Eds.), Competition and cooperation in social and political sciences (pp. 215–230). Taylor & Francis Group. 
Ghatooli, Z., Torkaman, F., & Shekarbeigi, A. (2022). Challenges of the quality of the implementation of women’s employment protection laws (Case Study: Complaints files of working women in cooperative, labor and social welfare departments in Tehran). Ferdowsi University of Mashhad Journal of Social Sciences, 19(4), 55–82. [In Persian]. https://doi.org/10.22067/social.2023.77254.1190 
Javaheri, F., Serajzadeh, S. H., & Rahmani, R. (2010). Analysis of the effects of women’s employment on their life quality Case study: Iranian female employees in the Ministry of Agriculture. Woman in Development & Politics, 8(2), 143–162. [In Persian]. https://jwdp.ut.ac.ir/article_20840.html 
Kar, M. (1994). Women in Iran's labor market. Roshangaran [In Persian].
Keshavarz Haddad, G., & Alavian Ghavanini, A. (2013). Gender wage gap in Iran: Urban areas. Iranian Journal of Economic Research, 17(53), 101–133. [In Persian]. https://ijer.atu.ac.ir/article_2776.html 
Koohpaei, A. R., Khandan, M., Arab, Z., Mobinizadeh, V., & Moamenian, S. (2015). Survey of mental health status among female workers in Qom Province in 2014: Opportunities and challenges. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences, 14(8), 691–700. http://journal.rums.ac.ir/article-1-2622-en.html 
LaMontagne, A. D., Keegel, T., Louie, A. M., Ostry, A., & Landsbergis, P. A. (2007). A systematic review of the job-stress intervention evaluation literature, 1990–2005. International Journal of Occupational and Environmental Health, 13(3), 268–280. https://doi.org/10.1179/oeh.2007.13.3.268
LeBaron, G., & Gore, E. (2019). Gender and forced labour: Understanding the links in global cocoa supply chains. The Journal of Development Studies, 55(7), 1095–1117. https://doi.org/10.1080/00220388.2019.1657570
Lu, J. L. (2005). Perceived job stress of women workers in diverse manufacturing industries. Human Factors and Ergonomics in Manufacturing, 15(3), 275–291. https://doi.org/10.1002/hfm.20026
Marx, K. (2002). Economic and philosophical manuscripts of 1844 (H. Mortazavi, Trans.). Agah. [In Persian].
Mazhari, M. (2019). Legal review of protection of working women against violence in the workplace. Women Studies, 10(29), 99–122. [In Persian]. https://doi.org/10.30465/ws.2019.4470 
Messing, K., & Östlin, P. (2006). Gender equality, work and health: A review of the evidence. World Health Organization.
 Mora-Guerrero, G., Herrera-González, F., Constanzo-Belmar, J., Alveal-Álamos, C., & Viscardi, S. (2023). Uncovering the work–family interface: The impact of facilitators and stressors on the health of farm women. Healthcare, 11(20), 2726. https://doi.org/10.3390/healthcare11202726
Motie Haghshenas, N. (2024). Determinants and contexts of the low economic participation rate of Iranian women. Journal of Social Continuity and Change, 3(1), 229–247. [In Persian]. https://doi.org/10.22034/jscc.2024.20659.1088 
Nazari Azad, M., Talebpour, A., & Kashani, M. (2019). Sociological analysis of gender inequality in sport (the perspective of female national hero athlete). Woman and Society, 10(40), 289–316. [In Persian]. https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_3879.html 
Norowzi, L. (2004). Gender differences in job structure. Women’s Studies, 2(1), 165–178. [In Persian]. https://jwdp.ut.ac.ir/article_13278.html 
Nozari, H. (2017). Analysis of workers' experience and understanding of working conditions: Reasons and consequences (Case Study: Karaj garments manufacturing workers). Social Development & Welfare Planning, 8(31), 231–262. [In Persian]. https://doi.org/10.22054/qjsd.2017.8254 
Nozari, H. (2018). Key concepts in the sociology of labor and employment. Kharazmi University Press [In Persian].
Prakash, J., Dhamija, S., Chaudhury, S., & Srivastava, K. (2024). Women and the workplace. Industrial Psychiatry Journal, 33(2), 201–207. https://doi.org/10.4103/ipj.ipj_365_24
Raišienė, A. G., Gečienė, J., & Korsakienė, R. (2020). Challenges of women leaders in female and male dominated occupations. International Journal of Business and Society, 21(3), 1277–1295. https://www.researchgate.net/publication/346786563
Razeghi Nasrabad, H. B., & Hosseini, Z. (2019). The experience of combination of work and family in employed mothers with younger children. Journal of Applied Sociology, 30(3), 109–134. [In Persian]. https://doi.org/10.22108/jas.2019.113958.1549 
Riahi, M. E., & Pouralmassi, K. (2019). A sociological study of sexual harassment experience by women in workplace (Empirical test of routine activity theory). Social Welfare Quarterly, 19(72), 91–130. [In Persian]. http://dx.doi.org/10.29252/refahj.19.72.91 
Sadeghi Fasai, S., & Larijani, M. (2013). Sexual harassment in the workplace: A threat to social security. Journal of Iranian Social Studies, 7(2), 1–20. [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20083653.1392.7.2.4.5 
Saei Arasi, I., & Niknezhad, Z. (2010). Women’s housekeeping share in developmental plannings. Journal Of Behavioral Sciences, 2(4), 33–56. [In Persian]. https://sid.ir/paper/190505/en 
Sahin, B. (2025). Gender knowledges, cultures of equality, and structural inequality: Interpreting female employment patterns in manufacturing through interpretable machine learning. Social Sciences, 14(9). https://doi.org/10.3390/socsci14090545
Sarookhani, B. (1991). An introduction to sociology of family. Soroush. [In Persian].
Zafirovski, M. (2019). Exploitation in contemporary societies: An exploratory comparative analysis. The Social Science Journal, 56(4), 565–587. https://doi.org/10.1016/j.soscij.2018.09.002
تداوم و تغییر اجتماعی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 20 خرداد 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار